اطلس گلباد استان گرم وخشک وبیابانی قم

چکيده

قرار گرفتن شهرستان قم در منطقه خشك و بياباني و وجود بادهاي شديدی که طي فصول مختلف سال و از سمت ها متفاوت در اين شهرستان می وزند، همواره اغلب فعاليت های بخش هاي مختلف كشاورزي، صنعتي و گردشگری مذهبي آن را تحت تأثير قرار می دهند. بررسي و مطالعه رژيم باد قم و شناخت الگوي وزش باد سطح زمين در اين شهرستان می تواند کمک موثری را در برنامه ريزي و تصميم گيري هاي امور زير بنايي مختلف و پيش گيری از رخداد یا کاهش خسارات زيست محيطي ارائه کند. در اين مقاله سعی شده است با استفاده از آمار21ساله (1386-1366) ایستگاه هواشناسی سینوپتیک شهرستان قم و رسم گلباد های بلند مدت سالانه، فصلی و ماهانه، رژيم وزش باد در استان تعيين و بررسی شود. به طور کلی فراوانی وزش بادهاي غربي در قم بيشتر از ديگر بادها است. در ماه هاي گرم بادهاي قم اغلب داراي راستاي شرقي و در فصول سرد سال بيشتر داراي راستاي غربي هستند. سرعت بادهای غربی در منطقه بیشتر از سرعت بادهای شرقی است. با توجه به کویری و بیابانی بودن بخش شرقی قم، علت افزایش گرد و غبار در سطح منطقه طی فصول گرم، وزش بادهای شرقی است.

کلمات کليدی: استان قم؛ رژيم باد؛ گلباد.

مقدمه

شناخت وضعيت اقليمی مناطق مختلف يک کشور يکی از مهم ترين ابزار کار توسعه در آن کشور است.
برنامه ريزی صحيح در بسياری از فعاليت های انسانی از قبيل شهر سازی، ساختمان سازی، راه سازی، کشاورزی، گردشگری، بخش مهمی ازخدمات و صنايع، کاهش مصرف انرژی و غيره منوط به شناخت اقليم هر منطقه است. به عبارت ديگر يکی از ارکان اوليه برای برنامه ريزی منطقه ای و مکان يابی مناسب برای ايجاد صنايع، شهر، فعاليت های زراعی و غيره تعيين و شناسايی اقليم يک منطقه می باشد. از آنجا که عناصر جوی (اقليمی) از مکانی به مکان ديگر تغيير می کنند، مناطق مختلف ويژگی های اقليمی متفاوتی خواهند داشت. باد سطح زمين از جمله عناصر جوي است كه نسبت به تغييرات مكان و زمان بسيار حساس مي‌باشد. از اين رو ارايه الگويي كلي براي معرفي رژيم باد منطقه ای از نظر علمي و فني مفهومي ندارد. اما با رسم گلباد نقاط مختلف هر منطقه مي‌توان وضعيت ميانگين وزش باد را به طور محلي شناسايي كرد. از طرفي در ساليان اخير با توجه به گسترش فناوری و افزايش بي رويه جمعيت جهان و محدود بودن منابع سوخت هاي فسيلي در طبيعت و آثار زيان بار آنها بر محيط زيست، يافتن منابع جديد و سالم انرژي به ضرورتی
اساسي تبدیل شده است. راه اندازي نيروگاه هاي بادي در بسياري از كشورهاي جهان براي استفاده از انرژي حاصل از باد موید اين مطلب است. در اين راستا براي استفاده بهينه از پتانسيل موجود انرژي باد، تهيه اطلس باد و رسم گلباد براي مكان يابي احداث نيروگاه هاي بادی ضروري به نظر مي رسد.

قرار گرفتن شهرستان قم در منطقه خشك و بياباني و وجود بادهاي شديدی که طي فصول مختلف سال و از سمت ها متفاوت در اين شهرستان می وزند، همواره اغلب فعاليت های بخش هاي مختلف كشاورزي، صنعتي و گردشگری مذهبي آن را تحت تأثير قرار می دهند و اثرات منفی به دنبال دارند. تبخير شديد، مهم ترين اثر منفي وزش بادهای شرقی منطقه در فصول گرم است. زيرا رطوبت سطحي زمين را به سرعت از بين مي برد که براي محصولات كشاورزي پديد ه اي مخرب محسوب مي شود. آسيب رساني به محصولات زراعي و باغي از طريق شكسته شدن ساقه محصولاتي مانند گندم و جو، ريختن ميوه ها و شكسته شدن شاخه درختان مثمر و غير مثمر، وارد شدن خسارات به تاسيسات، قطع برق، اختلال در خطوط ارتباطی، حركت شن هاي روان و فرسايش خاك از ديگر اثرات مخرب وزش اين گونه بادها است. بلند شدن گرد و غبار و ايجاد آلودگي طبيعي هوا نيز سبب به وجود آمدن برخي بيماري هاي چشمي، پوستي و تنفسي مي شود.

مقاله حاضر برگرفته از نتايج پروژه ای است که به منظور تهيه اطلس باد قم در پژوهشکده هواشناسی، با همکاری اداره کل هواشناسی استان قم انجام شده است (پژوهشکده هواشناسی، 1386). 

مواد و روش ها